de Letterdief

fotovanaf het moment dat de mens schrijft wordt er plagiaat gepleegd. overschrijven is legitiem, maar er vervolgens over vermelden dat het om eigen werk gaat dat is niet toegestaan, plagiaat is immers: het overnemen van andermans werk en dat laten doorgaan voor eigen werk => letterdieverij, letterroof, piraterij (hedendaags woordenboek nederlands, van dale). en dan zou ik aan deze definitie nog willen toevoegen: het overnemen van ander(s)mens gedachten en ideeën en die (gedachten en ideeën) verspreiden als de zijne of hare (gedachtenpiraterij?).

enfin, het lijkt me een vrij onmogelijke opgaaf in deze tijd geen plagiaat te plegen. welk samenstel van woorden en gedachten is niet al meermalen verkondigd op papier? ik werk graag met citaten, u weet nu waarom.
Aart van der Leeuw (Delft 1876-Voorburg 1931) schreef na zijn ontslag bij een levensverzekeringsmaatschappij (wegens een slechte gezondheid!) tussen 1907 en zijn dood een aantal bijzondere werken, waaronder De kleine Rudolph (1930) en Ik en mijn Speelman (1927). In 1923 verscheen zijn verhalenbundel De gezegenden. Een zevental verhalen in de schoonheid der Nederlandsche taal over menschen die zich in hun daadkracht begeven boven dat wat redelijkerwijze mogelijk is … en daarmee een hedendaags Nederlander in diepe overpeinzing kunnen doen belanden.

Het tweede verhaal uit de bundel, Simon de Vondeling handelt over een zorgzame Servische abt die een te vondeling gelegde grootbrengt en met lede ogen toeziet hoe deze als jongeling de wereld intrekt, ridderlijke daden verricht, maar ook zijn moeder bemint en vervolgens met hangende pootjes terugkeert bij het klooster van zijn voogd om daarna een groot aantal jaren in een kerker te vegeteren en tot hemelsche inkeer het priesterambt te aanvaarden. Het bijzondere is dat ik dit verhaal al eens gelezen heb, namelijk in de roman "De Verkorene" van Thomas Mann (in een Nederlandse vertaling van C.J.E. Dinaux in een Pantheonuitgave). Het verhaal van Thomas Mann is veel uitgewerkter (zo omschrijft hij hoe de jongeling -in dit geval een MiddeleeuwseVlaming- geboren wordt als vrucht der schande, namelijk als kind van een broeder en een zuster. Verder weidt Mann uit over de jeugd van de jongeling, de liefdesrelatie tussen broer en zus, zoon en moeder (bij wie wederom kinderen worden verwekt). De vondeling wordt geketend achtergelaten op een rotsig eiland, evolueert in een molachtige en vervolgens weer in een mens omdat hij is voorbestemd te sterven als paus Gregorius I. Voor dit soort uitwerkingen is in het verhaal van De Leeuw helemaal geen plaats aangezien het stuk slechts 50 pagina’s telt. Wel frappant is toch de gelijkenis in verhaallijn (vondeling wordt door abt grootgebracht, trekt de wereld in, bemint zijn moeder, wordt hiervan bewust, doet boete en ruilt het wereldlijke in voor het geestelijke) kleine overeenkomsten zijn er ook, zoals de sleutel die in het water wordt gegooid en een tiental jaren later door een visser uit de buik van een vis wordt gesneden.

Heeft Aart de Leeuw plagiaat gepleegd? Neen, de schrijver stierf twintig jaar voordat "Der Erwählte" door Mann op papier werd gezet. Was Mann de plagiator? Mogelijk, maar het is ook mogelijk dat beiden zijn geïnspireerd door eenzelfde Middeleeuwse sage. En de moeder-zoonliefde is uiteraard al (in eerste instantie?) beschreven in de Oedipus-mythe.

Hoe dan ook, het verhaal blijft mooi genoeg om in verschillende verschijningsvormen te consumeren. Mijn voorkeur gaat uit naar de in tovertaal opgetekende geschiedenis van Aart van der Leeuw (een schrijver die wat mij betreft überhaupt wel wat meer aandacht mag krijgen).

Lees ze.

(Sjaal draait: Een sentimenteel gestemde Johann Sebastian)

Advertisements
This entry was posted in oud-vkblog-2007-03. Bookmark the permalink.

8 Responses to de Letterdief

  1. Laila says:

    Bijzondere improvisaties Sjaal,
    En de tekst boeit, maar de lay-out nodigt niet zo uit.
    Een beetje compact.
    Je maakt me wel nieuwsgierig.
    Ik en mijn speelman heb ik vroeger gelezen.
    Laila

  2. Laila says:

    Een heel bekende jazzsong hoor ik.
    Welke is het?

  3. Klaverblad says:

    De titel suggereert meer dan de inhoud. Plagiaat bij genoemde werken is niet aangetoond. Wel interessant om te lezen. Juist vandaag De Toverberg van Thomas Mann naar bieb gebracht. Zeker geen plagiaat! Uniek werk.

  4. Oliphant. says:

    Welkom terug, Sjaal. En lezen zullen we allemaal, maar niet allemaal hetzelfde.

  5. jacob hesseling says:

    Mooie beschrijving , moet maar durven met Aart van der Leeuwaan te komen, Vestdijk ontbreekt er nog maar aan !:)

  6. sjaal says:

    Even een reactie voor ik mijn modem ga rebooten…
    @ Laila, dank je! Het is inderdaad een beetje saai zo, het is niet te vergelijken met de kunstwerkjes op papier uit de Nimmer Dralend-reeks. Muziek-> Ellington: In a Sentimental Mood.
    @ Klaverblad, helemaal waar. Ik had aanvankelijk een andere titel in mijn hoofd, maar mijn slechte geheugen speelde mij (wederom) parten.
    @ Oliphant, dank je wel! Is maar goed ook, ik ben altijd nieuwsgierig naar (door mij)ongelezen werk.
    @ Jacob, haha, die komt ook nog wel aan de beurt hoor en wat dacht je van A. den Doolaard?

  7. laila says:

    In a sentimenal mood. Natuurlijk.
    Een goed idee:
    die oude literatuur uit het stof te halen.
    De Herberg me het hoefijzer: Prachtig!
    Laila

  8. asdale says:

    Een interessante gedachte!
    Wat is voor een schrijver de inspiratiebron. Toevalligerwijze kan dat een en hetzelfde onderwerp zijn of zelfs een gedachte aan een onderwerp.
    Oh jee, als mijn roman nou maar niet al eerder geschreven is ( zie blog)! :))

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s