Sjaal op sterk water

fotorijkdom?

Maar eerst:  (zoals Helena zich onder de bijdrage van gisteren al afvroeg) wat is de definitie van rijkdom en wat wordt er in het algemeen mee bedoeld? Het is opvallend dat de definitie van het woord rijkdom buiten het woordenboek weinig voorkomt.

Ik heb me vanochtend op de fiets naar mijn werk suf gepiekerd over het onderwerp. Net voorbij Halfweg verschenen mij drie mogelijke definities van (functionele) rijkdom: 

1. het gebrek aan belemmeringen om te doen wat men wil… ,
2. het bezitten/ het in eigendom hebben van een collectie aan materiële en immateriële goederen die een mens tot blijdschap verheffen (in zichzelf),
3. het bezit van materiële en immateriële goederen waarin een mens zichzelf onderscheidt van een ander mens (dat het bezit van deze goederen gedeeltelijk of geheel ontbeert) -relatieve welvaart dus.

Zo.

Ik heb het later voor de zekerheid nog even in het online woordenboek nagezocht: 

Rijkdom=
1 het rijk, vermogend zijn => welvaart
2 (~men) geld en goed
3 het in ruime mate aanwezig zijn van iets => overvloed

(definities ontleend aan Van Dale’s hedendaags woordenboek) 

En in het magnum opus van de vader van het vrije markt denken, Adam Smith, the Wealth of Nations wordt rijkdom niet gedefinieerd (of heb ik het mis?). Smith duidt rijkdom als een middel tot het bereiken van welvaart. 

De betekenis van rijkdom wordt ons iets duidelijker in de volgende korte beschouwing van de negentiende-eeuwse visionair Henry George uit zijn werk Vooruitgang en armoede (1879, Ned vert. 1992) over…de betekenis van kapitaal: "De gangbare betekenis van het begrip `kapitaal’ is die van rijkdom bestemd om meer rijkdom voort te brengen. Dr Adam Smith geeft dit algemene idee juist weer als hij zegt: `Dat deel van iemands rijkdom, waarvan hij verwacht dat het hem inkomsten verschaft, wordt zijn kapitaal genoemd.’ Het woord kapitaal, zoals taalkundigen het traceren, komt tot ons uit een tijdperk waarin rijkdom werd uitgedrukt in vee, en iemands inkomen afhankelijk was van het aantal `koppen’ dat hij kon bestemmen voor uitbreiding van de kudde." (met dank aan stichting Ars Floreat).

Rijkdom is de dienaar die het geluk naar de overwinning leidt. Maar het goed "geluk" kom ik niet tegen in de trits van Spinoza. Vreemd eigenlijk, dat het middel onze geest meer bezig houdt dan het doel, nietwaar?

Rijkdom = middel dus. Maar we blijven in het ongewisse of het doel ooit wordt bereikt. Wie rijk is wordt benijd, zegt ook Spinoza:

"Talrijk toch zijn de voorbeelden van hen die vervolging tot den dood toe moesten ondervinden terwille van hun rijkdommen, en eveneens van hen die, om schatten te verwerven, zich aan zoovele gevaren blootstelden dat zij tenslotte hun dwaasheid met het leven boetten.

En dit is niet slechts een kenmerk van eerzuchtigen, maar van allen wien de fortuin niet gunstig is en die zwak van ziel zijn. Want ook een arme vrek laat niet af te smalen over het misbruik van geld en rijkdom, terwijl hij daarmede alleen maar bereikt dat hij zichzelf kwelt en aan anderen laat merken, dat niet alleen zijn eigen armoede, maar ook anderer rijkdom hem met ergernis vervult". (Verhandeling over de verbetering des Verstands, Spinoza).

En dat is tegenwoordig nog steeds zo. Het succes van de Quote 500 (een lijst met de namen van de vijfhonderd rijkste (als zodanig geregistreerde) Nederlanders) spreekt boekdelen (en scheelt mij dus schrijfwerk). In een van zijn columns steekt Jort Kelder de gek met de nieuwe rijken:  

“De meeste nieuwe rijken lijden aan het sudden wealth syndrome. Vanaf hun puberjaren hebben ze hard gewerkt, verkopen het bedrijf en worden plotseling opgezadeld met een fortuin waar ze zich nauwelijks raad mee weten. Dat gaat dus snel op aan de verkeerde huizen, auto’s, jachten en vrouwen. En als het dan even tegenzit ben je weer ‘suddenly poor’. Echte vechters knokken zich terug, maar wie rijk worden als doel op zich heeft eindigt doorgaans verzuurd in een rijtjeshuis. Rijk worden hoort geen doel te zijn maar een gevolg.

Bij Quote hebben we al acht edities van de special ‘500 rijkste Nederlanders’ achter de rug. Ieder jaar vallen zo’n veertig onfortuinlijken van de lijst. Vaak omdat anderen nóg rijker zijn geworden, maar soms ook omdat het gewoon ‘op’ is. En dat kan sneller gaan dan u denkt, zoals bijvoorbeeld serial entrepreneur Erik de Vlieger moest ondervinden.” Column Jort Kelder op webplek Microsoft’s ondernemersnieuws

Rijkdom is volgens Kelder dus geen middel, maar een gevolg. Hoe het ook zij, ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat rijkdom "de geest" nog altijd bezig houdt. Hetzij als middel of doel, hetzij als gevolg.

En Erik de Vlieger schrijft inmiddels al weer een tijdje columns

Advertisements
This entry was posted in oud-vkblog-2007-01. Bookmark the permalink.

6 Responses to Sjaal op sterk water

  1. Helena says:

    Wat goed dat je het nader hebt uitgezocht!
    Rijk-dom.
    Leuk dat je dat van die 500 rijkste Nederlanders ook even hebt genoemd, de nieuwe rijken zijn inderdaad vaak zo rijk en snel rijk geworden dat ze m.i. van gekkigheid niet meer weten wat ze met het geld moeten doen.

  2. jacob hesseling says:

    denken is het gevolg van sjaal
    of is een sjaal het gevolg
    van rijk denken
    ik denk het laatste

  3. sjaal says:

    @ Helena, dank je, de vrijheid om kennis te vergaren is ook een vorm van rijkdom toch! Ohja, ik was vergeten de snelkoppeling naar stichting Arsfloreat in de bijdrage op te nemen http://www.arsfloreat.nl/
    @ Jacob, die hangt vanaf morgen aan de muur met een lijstje erom! :))

  4. Falxorca says:

    Veranderingen in rijkdom in een generatie hebben niet altijd een erg grote effect op de samenleving als geheel. Daarentegen kan rijkdom over meerdere generaties wel degelijk degenererend werken.

  5. JohandeWith says:

    Heer Sjaal, rijk-dom: is rijk dom? Rijk kan mooi zijn, vooral van geest, materieel rijk is voor mij grofweg gezegd Pronken. Natuurlijk, Sjaal geeft een mooie filosofische verhandeling, dat is pas rijk-van geest-dom.
    Of is dit kortzichtig…

  6. Ruud/22 says:

    Sjaal, het bezitten van kapitaal kan als een wurgende shawl om de nek zitten, steeds maar strakker en strakker getrokken. Kapitaal vergaart door werken(..) of door het werken van dit kapitaal zelf ( vgl. speculeren). Kennis vergaren is verrijken van de geest, rijper en rijker worden dus. alhoewel het woord vergaren ( bij mij) een associatie oproept van "van mij" dus egostreling ten koste van de ander…
    Voor jouw tegelwijsheid Sjaal
    "Ik denk en ben rijk!
    (vrij naar Descartes)
    "Koester uw kostbaarste bezit:creativiteit & fantasie"

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s