Evolutie van een Cartoon: de Historicus en de Ethiek

fotowees tevreden mensdom met het dat. 

U heeft nog wat ethiek van mij tegoed, het derde deel uit het drieluik De evolutie van een cartoon. Het cartoonincident is inmiddels uit de schijnwerpers verdwenen, maar nog niet vergeten. Ondertussen lijdt Nederland aan het beleid van een geestelijk armoedig kabinet. Hoe zit het met onze eigen morele ontwikkeling? Een historicus, Johan Huizinga, maakte zich in de vooroorlogse jaren (en oorlogsjaren!) over deze ontwikkeling al ernstige zorgen. Hij observeerde de vervlakking, een ontwikkeling in achteruitgang van een mens die steeds minder wil. Als een van de geestelijk ouders van de wederopbouw zag hij een weg terug, maar deze zou voor alle leden veel discipline vergen en bovenal een optimistische visie.

Och lieve vrienden, wij blijven altijd en in de diepste zin, zoals Plato ons zag: "een speeltuig der Goden". (Huizinga, Geschonden Wereld, 1945). "Zoals het verval der beschaving te wijten is aan een verloochening van absolute ethische normen, zoo zal haar herstel alleen te vinden zijn in een hernieuwde erkenning  van en overgave aan een hoogste beginsel."(ibid.)

"Want het is enkel op de onverzwakte en onwrikbare basis van een levend metafysisch besef, dat een absoluut waarheidsbegrip, met zijn uitvloeisel van volstrekt geldende normen van zedelijkheid en gerechtigheid, veilig is tegen de wassende stroom van instinctieve levensdrang." "Cultuur moet metafysisch gericht zijn of zij zal niet zijn." (Huizinga, In de Schaduwen van Morgen, 1935). 

Wij laten ons te veel imponeren door wat zich breed maakt in het heden en zich brutaal voor ons stelt. Het is af en toe nuttig de geschiedenis in het verkort te zien, aldus Johan Huizinga.

In alle lagen der bevolking, onder alle richtingen, staan miljoenen mensen gereed en bereid, in wie de behoefte leeft aan recht en de zin voor orde, eerlijkheid, vrijheid, rede en goede zeden. (Geschonden Wereld).
"Een cultuur mag hoog heten,al brengt zij geen techniek of beeldhouwkunst voort, maar niet als zij de barmhartigheid mist." (Schaduwen) Indien de Cultuur te genezen valt, dan  moeten wij het zelf doen. Om het te kunnen moeten wij eerst onszelf genezen."(Geschonden Wereld). 

Om tot die genezing te komen moet "er plaats zijn voor een "nieuwe askese", d.i. zelfbeheersing, tempering van de zucht naar macht en genot, versobering (ontzegging van het niet nodige), versterking van de wil om zich te wijden en te dienen, gedachtig aan de dood. Hier zien we een stukje calvinisme in het denken van Huizinga. 
Boveal stelt Huizinga dat er een nieuwe geest, een nieuwe bezieling nodig is. De wederopbouw begon in De Steeg het ballingsoord van de historicus die de bevrijding zelf niet meer heeft meegemaakt.

Spreuken 29, vers 18 ons leert: "Als er geen profetie is, wordt het volk ontbloot; maar welgelukzalig is hij, die de wet bewaart."

In het tweede deel ethiek de goddelijke natuur van Spinoza. Is God nodig om tot levensbeschouwing te komen of staat de schepper deze eigenlijk gewoon in de weg? En…wat heeft dit nu eigenlijk met de cartoons te maken?

Advertisements
This entry was posted in oud-vkblog-2006-03. Bookmark the permalink.

2 Responses to Evolutie van een Cartoon: de Historicus en de Ethiek

  1. Jeanne Vink says:

    "Hij observeerde de vervlakking, een ontwikkeling in achteruitgang van een mens die steeds minder wil."
    "Een cultuur mag hoog heten,al brengt zij geen techniek of beeldhouwkunst voort, maar niet als zij de barmhartigheid mist."
    Deze citaten hebben met cartoons te maken.
    Waarom keken we altijd uit naar de cartoons van opland?
    Omdat die man de politiek op de voet volgde, En de kern van wat er aan de hand was in zijn cartoon samen wist te vatten. De feiten plus het commentaar met een paar figuurtjes (in het actuele jaargetijde)en een minimum aan woorden.
    En omdat hij zelf onderdeel was van de cultuur die hij op de korrel nam, was hij barmhartig en nooit kwetsend.
    Een cartoonist die de godsdienst op de korrel neemt, moet de betreffende godsdienst goed kennen en de barmhartigheid die hij voor zichzelf claimt ook toepassen in de spotprent op een andere godsdienst.
    Alle ideologieën en alle godsdiensten beloven vrede op aarde en niemand haalt het ideaal.
    Om Mohammed met een bomhoed af te beelden moet je wel kunnen vergeten dat het christenen waren die meegewerkt hebben aan de eerste atoombommen die bestemd waren om op grote concentraties mensen uit te proberen en dus uit te roeien, ongeacht nog wat dit voor de volgende generaties zou betekenen. Dat deden wij voor de lieve vrede………
    Wat schiet er over van de lol om Mohammed met de bomhoed als je hem afbeeldt een kijkje nemend in een Irakese gevangenis, waar de Amerianen het martelen van Saddam hussein hebben overgenomen?
    Of Mohammed met de bomhoed die het resultaat bekijkt van Bush’ strijd tegen het kwaad. (Bush, die het ook voor God doet.)
    Godsdienst leent zich niet voor cartoons, daavoor hebben we over en weer teveel boter op ons hoofd…………

  2. sjaalman says:

    @ Jeanne, dank voor de uitvoerige aanvulling.
    Naarmate ik meer lijntjes naast elkaar neerleg raak ik er steeds meer van overtuigd dat de overspannen reactie in de islamitische wereld op de cartoons niet was gericht op de spotprenten zelf, maar een uiting vormde voor reeds bestaande (algemene) onvrede. In Nigeria (deel 1) was de onvrede gericht op de neo-koloniale overheerser, in Pakistan en Iran op de westerse wereld, de VS en Israel en pro forma Denemarken (een ondiep gewortelde haat, Scandinavie vormt geen bedreiging). In andere landen vervulden de demonstraties een signaalfunctie van moslim-fundamentalisten aan gematigden: pas op, want wie wegloopt is nog niet jarig (de Afghaanse bekeerling vervult eveneens een voorbeeldfunctie, maar dat terzijde). Gevaar van deze massale uitingen van afkeur, gericht tegen verschillende(!) antagonisten is dat het eendimensionale denken (zij tegen wij) aan kracht wint en een toenadering in de weg staat.
    De sleutel tot een doorbraak ligt mijns inziens verborgen in de ethiek. Meer daarover in mijn slotbijdrage over de Ethica van Spinoza.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s