katholieken en fascisme (dl 5 van 108)

fotojoosten begint zijn geschiedenis van het katholieke fascisme in nederland met de herstelbeweging. deze beweging is een reactie op de volgens conservatief katholieken verwerpelijke franse revolutie en is terug te voeren op de restauratiebeweging uit de jaren ’30 van de 19e eeuw. joosten noemt enkele katholieke periodieken die in het interbellum verschenen. hierin werd geschreven over de gewenste maatschappelijke vernieuwingen waarmee de gaten die de revolutie in de samenleving hadden geslagen konden worden gedicht.
Joosten begint zijn opsomming met het weekblad ‘Vreugde’. Kenmerkend van het blad (en daarmee voor de herstelbeweging) zijn volgens Joosten ‘het verzet tegen de bestaande maatschappelijke toestanden, de duidelijk beleden afkeer van de democratie en het aangeprezen leidersbeginsel, (…) symptomen van gedachten, die later karakteristiek zijn geworden voor het fescisme.’ (ibid, p. 26).
Met name het hoofdstuk ‘Onze Leider’ laat haar lezers weinig aan de verbeelding over. Er is volgens het blad, in onze samenleving één leider nodig, want, ik citeer: ‘dat waarborgt betere orde dan het democratisch bestel.’ (ibid., p. 22). Het bleef bij één nummer plus bijvoegsel gezien de heftige kritiek die het opriep bij de gevestigde katholieke orde. Een van de initiatiefnemers, de kapelaan Lutkie zou vanaf dat moment echter nog veel van zich laten horen.
Lutkie werd in zijn ideeën gevoed door de Fransman Léon Bloy die stelde dat de democratie ‘wezenlijk niets van doen heeft met morele deugden, evangelische strevingen, met christendom of godsdienst en ook niets met sociale strevingen.'(ibid., p.24). Democratie was volgens Lutkie slechts een afgoderij van het getal, een vervanging der ‘van God gegeven wijsheid’ door de dommekracht van de numerieke meerderheid.’ Wegens het gebrek aan steun van de gevestigde katholieke orde liet Lutkie zich in 1922 op eigen verzoek ontslaan uit zijn functie als dorpskapelaan door de bisschop van Den Bosch. Hij trok zich terug in Nuland als ‘priester-publicist’. Hij verzamelde gelijkgezinden om zich heen en propageerde het fascisme.
In 1922 is er dus geen sprake van een breedgedragen fascistische stroming. Het is echter niet denkbeeldig dat er meer sympathisanten van de herstelbeweging in de katholieke samenleving aanwezig waren dan algemeen wordt aangenomen. De prille democratie was minder vanzelfsprekend dan tegenwoordig en de hiërarchie van de katholieke kerk liet weinig individuele vrijheden toe onder de katholieke geloofsgenoten. Lees ter vergelijking eens het betoog over gelijkheid in de islam door Anarchist/ toekijker : Allemaal slaven van God.
In het volgende deel de periodiek ‘Katholieke Staatkunde’ en de hoofdrol daarin van de Leidse docent Verviers.

Advertisements
This entry was posted in oud-vkblog-2005-12. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s